رونمایی از سامانه «روابط اشخاص» بانک مرکزی؛ گام تازه در نظارت هوشمند بانکی

به گزارش نوژان مگ – بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران با حضور جمعی از مسئولان اقتصادی کشور از «سامانه روابط اشخاص» به‌عنوان نخستین سامانه متمرکز و برخط شناسایی روابط بانکی در کشور رونمایی کرد. این اقدام بخشی از سیاست جدید بانک مرکزی در مسیر استقرار نظارت هوشمند و پیشگیرانه در شبکه بانکی محسوب می‌شود.

جزئیات مراسم رونمایی

در مراسم رونمایی که با حضور محمدرضا فرزین، رئیس کل بانک مرکزی، وزیر امور اقتصادی و دارایی، رئیس سازمان برنامه و بودجه و اعضای هیئت عالی بانک مرکزی برگزار شد، اعلام گردید که سامانه روابط اشخاص ترکیبی یکپارچه از چندین سامانه نظارتی پیشین است که اکنون در قالبی هوشمند عملیاتی شده است.

محمدرضا فرزین در سخنان خود تأکید کرد: «نظارت بانکی باید به صورت برخط و هوشمند انجام شود تا ضمن کاهش ریسک‌های احتمالی، بتوانیم از بروز مشکلات مالی و بانکی در آینده پیشگیری کنیم.»

اهداف و ساختار سامانه

فرشاد محمدپور، معاون تنظیم‌گری و نظارت بانک مرکزی، با اشاره به چارچوب‌های قانونی این سامانه توضیح داد که طراحی آن بر پایه مجموعه‌ای از آیین‌نامه‌های کلان از جمله پیشگیری از انباشت مطالبات غیرجاری، تسهیلات و تعهدات کلان و مرتبط، و مقررات مربوط به سهامداری صورت گرفته است.

به گفته وی، مهم‌ترین اهداف سامانه عبارتند از:

• کنترل و نظارت دقیق بر تسهیلات و تعهدات کلان

• پیشگیری از تمرکز منابع بانکی در دست گروهی محدود

• ایجاد عدالت در دسترسی بنگاه‌ها به منابع مالی

• مدیریت سهامداری و ذی‌نفع واحد در نظام بانکی

منابع داده و همکاری‌های نهادی

اطلاعات این سامانه با همکاری نهادهای مختلف از جمله سازمان بورس و اوراق بهادار، سازمان ثبت احوال، ثبت اسناد و املاک و قوه قضائیه گردآوری شده است. علاوه بر این، داده‌های سامانه‌های داخلی بانک مرکزی مانند شاداب، مهتاب، سمات و نهاب نیز در آن تجمیع و یکپارچه‌سازی شده است.

به گفته مسئولان، سامانه روابط اشخاص قابلیت هشداردهی زودهنگام دارد و می‌تواند رفتارهای پرخطر را پیش از وقوع شناسایی و گزارش کند.

حمایت و دیدگاه مسئولان

• وزیر اقتصاد: این سامانه اقدامی ارزشمند در جهت شفافیت مالی است و باید ظرفیت‌های آن در حوزه‌هایی مانند کارت‌های بازرگانی و بیمه نیز به کار گرفته شود.

• نمایندگان مجلس و سازمان برنامه و بودجه: اجرای این سامانه می‌تواند عدالت در پرداخت تسهیلات را تقویت کرده و اتصال آن به داده‌های مالیاتی و حوزه خودرو ضروری است.

• دادستانی کل کشور: سامانه روابط اشخاص امکان تبدیل نظارت پسینی به نظارت پیشینی را فراهم می‌کند، مشروط بر اینکه امنیت داده‌ها و شبکه به طور کامل تضمین شود.

• اعضای هیئت عالی بانک مرکزی: این سامانه با ماهیت هشداردهنده زودهنگام، ابزار مهمی در مدیریت ریسک شبکه بانکی محسوب می‌شود.

زیرساخت‌ها و مبانی حقوقی

سامانه در سه ماژول اصلی «اشخاص مرتبط»، «مالک واحد» و «ذی‌نفع واحد» طراحی شده و بر پایه مواد قانونی همچون ماده ۸ آیین‌نامه پیشگیری از انباشت مطالبات غیرجاری، دستورالعمل تملک سهام بانک‌ها و ماده ۲۹ قانون مبارزه با پولشویی بنا شده است.

قابلیت‌های کلیدی سامانه روابط اشخاص

• رصد لحظه‌ای تسهیلات و تعهدات کلان شبکه بانکی

• شناسایی و کنترل روابط نسبی، سببی، مدیریتی، مالکیتی و مالی میان اشخاص

• پیشگیری از تمرکز منابع در دست افراد یا گروه‌های دارای منافع مشترک

• هشداردهی سریع و پیشگیرانه نسبت به رفتارهای پرریسک

• ایجاد شفافیت و عدالت بیشتر در دسترسی به منابع بانکی

با عملیاتی شدن سامانه روابط اشخاص، بانک مرکزی گامی بلند در جهت شفافیت مالی، کنترل ریسک بانکی و پیشگیری از تخلفات احتمالی برداشته است. انتظار می‌رود با اتصال داده‌های تکمیلی در آینده، این سامانه به ابزاری کارآمدتر برای نظارت هوشمند و ارتقای سلامت شبکه بانکی کشور تبدیل شود.